Konya Miras Hukuku Avukatı

Kimler mirasçı olur, paylar nasıl belirlenir?

Yasal mirasçılar Türk Medeni Kanunu'nda (TMK) zümre sistemiyle belirlenir ve önceki zümreden mirasçı varken sonraki zümre mirasçı olamaz. Birinci zümre mirasbırakanın altsoyudur: çocuklar eşit pay alır, mirasbırakandan önce ölmüş çocuğun yerini kendi çocukları alır (TMK m.495).

Altsoy yoksa miras ana ve babaya kalır; onlardan biri önce ölmüşse payı kendi altsoyuna, yani mirasbırakanın kardeşlerine geçer (m.496). Ana baba zümresinde de kimse yoksa sıra büyük ana ve büyük babalara, onlar ölmüşse kendi altsoylarına gelir (m.497). Mirasçı bırakmadan ölen kişinin mirası Devlete geçer (m.501).

Soybağı tanıma ya da hâkim hükmüyle kurulan evlilik dışı çocuk, baba yönünden evlilik içi çocuk gibi mirasçıdır (m.498). Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur ve kendi ailesindeki mirasçılığı da sürer; evlat edinen ise evlatlığına mirasçı olmaz (m.500).

Sağ kalan eşin payı ne kadar?

Sağ kalan eşin payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre belirlenir (TMK m.499):

Eş kiminle birlikte mirasçı	Eşin payı	Kalan pay
Altsoy (çocuklar, torunlar)	Dörtte bir	Dörtte üç altsoya
Ana ve baba zümresi	Yarı	Yarı ana baba zümresine
Büyük ana, büyük babalar ve onların çocukları	Dörtte üç	Dörtte bir bu zümreye
Bu zümrelerden kimse yok	Tamamı	Yok

Eşi ve iki çocuğu kalan bir kişinin mirasında eş dörtte bir, her çocuk sekizde üç pay alır. Sağ kalan eş, birlikte yaşadıkları konut ve ev eşyası üzerinde miras payına mahsuben kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Haklı sebep varsa mülkiyet yerine intifa ya da oturma hakkı tanınabilir (m.652).

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) nereden alınır?

Mirasçılık belgesi noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınır (TMK m.598; Noterlik Kanunu m.71/A). Noter belgeyi nüfus kayıtlarına dayanarak düzenler. Şu durumlarda noter belge veremez ve başvuru sulh hukuk mahkemesine yapılır (Noterlik Kanunu m.71/B):

• Belge verilmesi yargılama gerektiriyorsa
• Nüfus kayıtları mirasçılığı belirlemeye yetmiyorsa
• Belgeyi yabancılar talep ediyorsa

Vasiyetnameyle atanmış mirasçıya ya da vasiyet alacaklısına belgeyi yalnız sulh mahkemesi verir. Bunun için tasarrufun mirasçılara bildirilmesinden itibaren bir ay içinde itiraz edilmemiş olması gerekir (TMK m.598/2).

Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (m.598/3). Belgenin iptali ve yeni belge verilmesi davası, mirasbırakanın son yerleşim yerinin yanında mirasçılardan her birinin oturduğu yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m.11/3). Noterin verdiği belgeye karşı menfaati zedelenen kişi sulh hukuk mahkemesine itiraz eder (Noterlik Kanunu m.71/C).

Miras borçluysa mirası nasıl reddedebilirim?

Mirasın reddi, sulh hukuk mahkemesine verilen yazılı ya da sözlü beyanla yapılır ve beyan kayıtsız şartsız olmalıdır (TMK m.609). Süre üç aydır: yasal mirasçı için ölümü öğrendiği günden, vasiyetnameyle atanan mirasçı için tasarrufun kendisine resmen bildirildiği günden işler (m.606). Önemli bir sebep varsa sulh hâkimi bu süreyi uzatabilir ya da yeni süre verebilir (m.615).

Süre dolmadan terekeye karışan mirasçı ret hakkını kaybeder. Terekenin olağan yönetimini aşan işler yapan mirasçı mirası reddedemez; tereke mallarını gizleyen ya da kendine mal eden mirasçı için de sonuç aynıdır (m.610). Ret düşünülen dosyada mirasbırakanın aracını satmak ya da hesabındaki parayı harcamak bu hakkı tehlikeye atar.

Mirasbırakanın ölüm tarihindeki ödemeden aczi açıkça belliyse ya da resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (m.605/2). Uygulamada "hükmen ret" denen bu durumda, terekenin borca batık olduğunun mahkemece tespiti istenir.

En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse tereke, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir (m.612). Altsoyun tamamı reddederse onların payı sağ kalan eşe geçer (m.613). Malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı, alacaklılarına zarar vermek için mirası reddederse alacaklılar ret tarihinden itibaren altı ay içinde reddin iptalini dava edebilir (m.617).

Terekedeki mallar paylaşıma kadar nasıl korunur?

Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine ya da kendiliğinden terekenin korunması için gereken önlemleri alır (TMK m.589). Bu önlemler terekenin yazımını, mühürlenmesini, resmen yönetilmesini ve vasiyetnamelerin açılmasını kapsar. Mirasçılardan biri ölüm tarihinden itibaren bir ay içinde isterse sulh hâkimi tereke defteri tutulmasına karar verir (m.590).

Paylaşmaya kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve tereke üzerinde birlikte tasarruf eder (m.640). Mirasçılardan birinin istemiyle sulh mahkemesi miras ortaklığına paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir. Mirasçılardan her biri terekedeki hakların korunmasını tek başına isteyebilir ve sağlanan korumadan hepsi yararlanır.

Saklı pay nedir, tenkis davası ne zaman açılır?

Saklı pay, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarla ve karşılıksız kazandırmalarla zedeleyemeyeceği asgari miras payıdır. Oranlar TMK m.506'da sayılır:

• Altsoy için yasal miras payının yarısı
• Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri
• Sağ kalan eş için, altsoy ya da ana baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı, diğer hallerde dörtte üçü

Kardeşlerin saklı payı, 4.5.2007 tarihli 5650 sayılı Kanunla kaldırıldı. Kardeşler yasal mirasçı olmayı sürdürür; mirasbırakan ise vasiyetnameyle onları mirastan tamamen dışarıda bırakabilir (m.505).

Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarrufların tenkisini dava eder (m.560). Ölüme bağlı tasarrufların yanında bazı sağlararası kazandırmalar da tenkise tabidir: saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar bunlardandır (m.565). Tenkis önce ölüme bağlı tasarruflardan yapılır; yetmezse sağlararası kazandırmalara en yeniden en eskiye doğru gidilir (m.570).

Dava hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yılda düşer (m.571). Her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl geçince dava açılamaz. Tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Hesapta terekeden mirasbırakanın borçları ile cenaze giderleri düşülür; onunla birlikte yaşayıp bakımındaki kişilerin üç aylık geçim giderleri de indirilir (m.507). Mirasçılıktan çıkarılan kişi tenkis davası açamaz (m.511). Çıkarma sebebi tasarrufta yazılmamışsa ya da ispatlanamazsa tasarruf yalnız saklı payı aşan kısımda uygulanır (m.512).

Muris muvazaası nedir, tapu nasıl iptal ettirilir?

Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçısından mal kaçırmak için gerçekte bağışladığı tapulu taşınmazı tapuda satış ya da ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstermesidir. Yargıtay'ın 1.4.1974 tarihli, 1974/1 Esas ve 1974/2 Karar sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı'na göre, saklı payı olsun olmasın miras hakkı çiğnenen her mirasçı dava açabilir. Gizli bağış, tapudaki resmî şekle uyulmadan yapıldığı için geçersizdir; mirasçı tapu kaydının iptalini ve payı oranında adına tescilini ister.

Davacı, devrin mal kaçırma amacıyla yapıldığını ispatlamak zorundadır (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2022/721 E., 2024/98 K.). Satış bedeliyle taşınmazın gerçek değeri arasındaki fark ve mirasbırakanın satışa ihtiyacı olup olmadığı, bu ispatta incelenen olgulardandır.

Mirasbırakan sağlığında bütün mirasçılarını kapsayan, hak dengesini gözeten bir paylaştırma yapmışsa mal kaçırma amacından söz edilmez ve 1974 tarihli karar uygulanmaz. Tapusuz taşınmazın zilyetliğinin devrinde de bu karar uygulanmaz (Yargıtay Birinci Hukuk Dairesi, 2021/5775 E., 2022/8244 K.). Aynı dilekçede, muvazaa ispatlanamazsa tenkise karar verilmesi kademeli olarak istenebilir.

Mirasbırakan sağken hangi işlemler yapılabilir?

Mirasbırakan, saklı paylara dokunmadan malvarlığını vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle düzenleyebilir (TMK m.514). Miras sözleşmesi, resmî vasiyetname şeklinde ve iki tanık önünde imzalanarak yapılır (m.545).

Mirasbırakan bir mirasçısıyla karşılıklı ya da karşılıksız mirastan feragat sözleşmesi yapabilir; feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder (m.528). Karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi yazmıyorsa feragat edenin altsoyunu da bağlar.

Mirasbırakan, kendisine ya da yakınlarına karşı ağır bir suç işleyen ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmeyen saklı paylı mirasçısını ölüme bağlı tasarrufla mirasçılıktan çıkarabilir (m.510). Çıkarma sebebinin tasarrufta yazılması gerekir; itiraz olursa sebebin varlığını, çıkarmadan yararlanan kişi ispatlar (m.512).

Vasiyetname nasıl yapılır, hangi hallerde iptal edilir?

Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmak gerekir (TMK m.502). Kanun vasiyetname için şu şekilleri tanır (m.531):

Tür	Şekil şartı	Madde
Resmî vasiyetname	Noter, sulh hâkimi ya da yetkili memur tarafından iki tanığın katılımıyla düzenlenir	m.532
El yazılı vasiyetname	Baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılır, yıl, ay ve gün gösterilir, imzalanır	m.538
Sözlü vasiyet	Yakın ölüm tehlikesi gibi olağanüstü durumlarda son arzular iki tanığa anlatılır	m.539

Sözlü vasiyet, mirasbırakan için başka şekilde vasiyetname yapma olanağı doğduktan bir ay sonra hükümden düşer (m.541). Ölümden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmadan hemen sulh hâkimine teslim edilir (m.595). Sulh hâkimi vasiyetnameyi teslimden itibaren bir ay içinde açar ve ilgililere okur (m.596).

Vasiyetnamenin iptali şu sebeplerle dava edilir (m.557):

• Mirasbırakanın tasarruf ehliyeti yoksa
• Tasarruf yanılma, aldatma, korkutma ya da zorlama sonucu yapılmışsa
• İçerik, koşullar ya da yüklemeler hukuka veya ahlaka aykırıysa
• Kanuni şekle uyulmamışsa

Dava hakkı, davacının tasarrufu ve iptal sebebini, kendisinin de hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yılda düşer (m.559). Her halde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçince dava açılamaz. Hükümsüzlük def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Mirasçılar anlaşamazsa ortaklık nasıl giderilir?

Sözleşme ya da kanun gereği ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmayan her mirasçı, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (TMK m.642). Mal aynen bölünemiyorsa satış yoluyla paylaştırılır; olanak varsa hâkim taşınmazların her birini bir mirasçıya verip değer farkını para ödenmesiyle denkleştirir. Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davalarına, dava değerine bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesi bakar (HMK m.4/1-b).

1.9.2023'ten bu yana ortaklığın giderilmesi ve paylaştırma davası açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B, 7445 sayılı Kanunla eklendi). Arabulucu başvuruyu üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hallerde süre en fazla bir hafta uzar (m.18/A). Geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur.

Taşınmaz konusunda anlaşma olursa, anlaşma belgesine taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur (m.18/B). 7531 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra şerhli belgeyle tapu müdürlüğünden resmî senet düzenlenmeden tescil istenebilir. Anlaşma olmazsa arabulucunun son tutanağı dava dilekçesine eklenir.

Mirasçılardan biri, tereke malları üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini de sulh hâkiminden isteyebilir (TMK m.644). Mirasbırakandan miras payına mahsuben karşılıksız kazandırma almış yasal mirasçılar, denkleştirme için bunları terekeye geri vermekle yükümlüdür (m.669).

Veraset ve intikal vergisi beyannamesi ne zaman verilir?

Miras yoluyla mal edinen mirasçılar bu malları bir beyannameyle vergi dairesine bildirmek zorundadır (7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.7). Ölüm Türkiye'de gerçekleşmişse süre, mirasçılar Türkiye'deyse ölüm tarihinden itibaren dört ay, yurt dışındaysa altı aydır (m.9). Ölüm yurt dışında gerçekleşmişse süre, mirasçıların bulunduğu yere göre dört, altı ya da sekiz aydır.

Beyanname, ölen kişinin ikametgâhının bulunduğu yerdeki vergi dairesine verilir ve Gelir İdaresi Başkanlığı'nın İnteraktif Vergi Dairesi üzerinden düzenlenebilir. Tahakkuk eden vergi üç yılda, her yıl mayıs ve kasım aylarında iki eşit taksitte ödenir (m.19).

Bankalar ve diğer kurumlar, verginin ödendiğini gösteren yazı sunulmazsa mirasçıya ödeme yaparken veraset yoluyla intikallerde yüzde 5 oranında vergi kesintisi yapar (m.17).

Konya'da miras davaları hangi mahkemede görülür?

Terekenin paylaşılmasına ve ölüme bağlı tasarrufların iptali ile tenkisine ilişkin davalar mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır ve bu yetki kesindir (HMK m.11/1; TMK m.576). Konya merkezdeki dosyalar Karatay'daki Konya Adliyesi (Konya Adalet Sarayı) bünyesindeki mahkemelerde görülür. Mirasbırakanın son yerleşim yeri bir ilçedeyse yetkili mahkeme, o ilçenin bağlı olduğu yargı çevresindedir.

Mirasçılık belgesi verilmesi ve mirasın reddi beyanının tespiti, sulh hukuk mahkemesinde çekişmesiz yargı işi olarak görülür (HMK m.382). Ortaklığın giderilmesi davası da sulh hukuk mahkemesindedir (HMK m.4). Tenkis ve vasiyetname iptali davalarına, muris muvazaasına dayalı tapu iptali davasına da asliye hukuk mahkemesi bakar (HMK m.2).

Ortaklığın giderilmesinde zorunlu arabuluculuk başvurusu, yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (6325 sayılı Kanun m.18/A); Konya Adliyesi'nde bir Arabuluculuk Bürosu bulunur. İlk derece kararlarına karşı istinaf incelemesi Konya Bölge Adliye Mahkemesi hukuk dairelerinde yapılır.

Miras dosyası için hangi belgeler hazırlanmalı?

• Mirasbırakanın ölüm belgesi ve nüfus kayıt örneği
• Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ya da mirasçıların kimlik bilgileri
• Taşınmazların tapu kayıtları
• Varsa vasiyetname ya da miras sözleşmesinin örneği
• Banka hesabı ve araç ruhsatı gibi tereke kalemlerine ait belgeler
• Borçlar için icra dosyası, kredi sözleşmesi ve banka yazıları
• Muvazaa iddiasında tapudaki devir işleminin resmî senedi ve devir tarihindeki değeri gösteren belgeler

Dava giderleri arasında harç, tebligat, bilirkişi ve keşif giderleri yer alır; ortaklığın giderilmesinde bunlara arabuluculuk ücreti eklenir. Taraflar anlaşamazsa iki saati aşmayan görüşmenin arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir ve yargılama giderlerinden sayılır (6325 sayılı Kanun m.18/A).

Mirasbırakanın nüfus kaydı ve tapu bilgileriyle 0531 368 32 12'yi arayabilir ya da aynı numaradan WhatsApp'tan yazabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kardeşler mirastan pay alır mı?

Mirasbırakanın altsoyu yoksa ve ana ya da babası ondan önce ölmüşse, ölen ana ya da babanın payı kardeşlere geçer (TMK m.496). Sağ kalan eş varsa ana baba zümresine düşen yarı pay bu şekilde paylaşılır (m.499). Kardeşlerin 2007'den bu yana saklı payı yoktur ve vasiyetnameyle mirastan dışarıda bırakılabilirler.

Tenkis davasını kimler açabilir?

Saklı pay sahibi olup payının karşılığını alamayan mirasçı açabilir (TMK m.560). Mirasçı iflas etmişse ya da elinde aciz belgesi bulunan alacaklılarının ihtarına rağmen dava açmazsa, iflas idaresi ya da bu alacaklılar mirasçıya tanınan süre içinde tenkis davası açabilir (m.562). Mirasçılıktan çıkarılan kişi dava açamaz; onun altsoyu ise, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir (m.511).

Muris muvazaası davasında zamanaşımı var mı?

Yargıtay'a göre muris muvazaasına dayalı tapu iptali davası zamanaşımına ya da hak düşürücü süreye bağlı değildir ve her zaman açılabilir (Yargıtay Birinci Hukuk Dairesi, 2021/5775 E., 2022/8244 K.). İstisna, mirasbırakanın taşınmazın kadastro tespitinden önce ölmüş olmasıdır. Bu durumda dava, kadastro tespitinin kesinleşmesinden itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır (3402 sayılı Kadastro Kanunu m.12/3).