Velayet, 18 yaşını doldurmamış çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mallarının yönetimi konusunda anne ve babanın sahip olduğu hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Evlilik sürerken anne ve baba velayeti birlikte kullanır; boşanmada hâkim velayeti çocuğun yararına göre taraflardan birine bırakır (TMK m. 182, 336). Kanunda anneye ya da babaya öncelik tanıyan bir kural yoktur.
Somut bir örnek: Meram'da oturan, 9 yaşında bir çocuğu olan çift boşanma davası açtı. Dava sürerken çocuğun kimin yanında kalacağına hâkim geçici olarak karar verir (TMK m. 169). Kalıcı velayet kararı boşanma hükmüyle birlikte, anne ve baba dinlendikten ve dosyaya sosyal inceleme raporu girdikten sonra verilir.
Velayet nedir, neleri kapsar?
Velayet, anne ve babanın çocuk adına karar verme ve onu koruma görevidir. Kanun bu görevin içini maddelerle doldurur:
- Çocuğun bakımı ve eğitimi hakkında kararları almak ve uygulamak (TMK m. 339).
- Çocuğu olanaklarına göre eğitmek, bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimini korumak (TMK m. 340).
- Çocuğun dinî eğitimini belirlemek (TMK m. 341).
- Üçüncü kişilere karşı çocuğun yasal temsilcisi olmak (TMK m. 342).
- Çocuğun mallarını yönetmek (TMK m. 352).
Velayet çocuk ergin olunca biter. Erginlik 18 yaşın doldurulmasıyla başlar, evlenme de kişiyi ergin kılar (TMK m. 11, 335).
Anne ve baba, çocuğun olgunluğu ölçüsünde ona hayatını düzenleme olanağı tanır ve önemli konularda onun düşüncesini olabildiğince göz önünde tutar (TMK m. 339). Velayet, çocuk üzerinde sınırsız bir yetki vermez.
Evlilik sürerken ve evlilik dışında velayet kimdedir?
Evlilik devam ettiği sürece anne ve baba velayeti birlikte kullanır (TMK m. 336). Ortak hayata son verilmiş ya da ayrılık kararı verilmişse hâkim velayeti eşlerden birine verebilir. Anne ya da babadan biri ölürse velayet sağ kalana geçer.
Anne ve baba evli değilse velayet anneye aittir (TMK m. 337). Anne küçük, kısıtlı ya da ölmüşse veya velayet ondan alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre ya vasi atar ya da velayeti babaya verir.
Boşanmada velayet kime verilir?
Boşanmada velayet, hâkimin çocuğun yararına uygun bulduğu tarafa verilir. Mahkeme boşanmaya karar verirken, olanak bulundukça anne ve babayı dinler ve ana babanın haklarını düzenler (TMK m. 182). Velayet, çocuğun kendisine bırakıldığı taraftadır (TMK m. 336).
Yargıtay'ın ölçütü çocuğun üstün yararıdır. Yargıtay 2'nci Hukuk Dairesi'nin 16 Nisan 2026 tarihli kararına göre bu yarar belirlenirken çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimi gözetilir (Esas 2026/1871, Karar 2026/4287). Aynı karara göre anne ve babanın boşanmadaki kusuru, ahlaki değer yargıları ve sosyal konumu, ancak çocuğun yararını etkilediği ölçüde hesaba katılır.
Bu yüzden boşanmada kusurlu bulunan eş velayeti kendiliğinden kaybetmez. Belirleyici olan, kusura yol açan davranışın çocuğun gelişimini nasıl etkilediğidir.
Dava sürerken velayet konusu boşta kalmaz. Hâkim, davanın devamı süresince çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169).
Anlaşmalı boşanmada çocukların durumu taraflarca protokolde düzenlenir. Hâkim bu düzenlemeyi uygun bulmadıkça boşanmaya karar veremez ve çocukların menfaatine göre değişiklik yapabilir (TMK m. 166). Protokolün hazırlanışını anlaşmalı boşanma yazımızda anlattık.
Velayette çocuğun görüşü alınır mı?
Kendini ifade edebilecek olgunluktaki (idrak çağındaki) çocuğun görüşü alınır. Yargıtay, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin 12'nci maddesine ve Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi'nin 3'üncü ve 6'ncı maddelerine dayanarak bunu arar. Görüşü alınmadan verilen velayet kararlarını bozar (Esas 2026/1871, Karar 2026/4287).
Kanunda çocuğun dinleneceği sabit bir yaş yazmaz. Hâkim çocuğun yaşına ve olgunluğuna bakar.
Çocuğun tercihi hâkimi tek başına bağlamaz. Yargıtay'a göre çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa görüşünün aksine karar verilebilir; bu durumda aksine kararın gerekçesi raporla somut biçimde ortaya konmalıdır.
Hâkim velayete hangi raporla karar verir?
Hâkim, sosyal inceleme raporuna dayanarak karar verir. Aile mahkemeleri, Adalet Bakanlığınca adliyelerde görevlendirilen psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanır (4787 sayılı Kanun m. 5). Bu kişiler tarafların ve çocuğun durumunu araştırır, sonucu mahkemeye bildirir ve gerekirse duruşmada görüş açıklar.
Yargıtay velayet dosyalarında üç kişilik heyetten sosyal inceleme raporu alınmasını arar. Çocuğun beyanıyla rapor çelişiyorsa yeni rapor alınmasını ister (Esas 2026/1871, Karar 2026/4287).
Çocuğun okulu, sağlığı ve günlük bakımına ilişkin belgeleri dava başında hazırlamak, araştırmayı yapacak kişilere somut bilgi verir.
Ortak velayet mümkün mü?
Medeni Kanun boşanmada ortak velayeti açıkça düzenlemez. 336'ncı madde boşanmada velayetin, çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa ait olduğunu söyler.
Yargıtay 2'nci Hukuk Dairesi, 20 Şubat 2017 tarihli kararında ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığına hükmetti (Esas 2016/15771, Karar 2017/1737). Karar, Türkiye'nin 6684 sayılı Kanun'la onayladığı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne Ek 7 No'lu Protokol'ün 5'inci maddesine dayanır. Bu maddeye göre eşler, evliliğin bitmesi hâlinde çocuklarıyla ilişkilerinde eşit hak ve sorumluluklara sahiptir.
O dosyadaki taraflar İngiliz vatandaşıydı ve karar yabancı hukukun uygulanmasıyla ilgiliydi. Ortak velayet isteyen eşler bunu boşanma protokolüne yazar; boşanmanın yan sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m. 184).
Velayet sonradan değiştirilebilir mi?
Değiştirilebilir. Anne ya da babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi ya da ölmesi gibi yeni olgular zorunlu kılarsa hâkim, kendiliğinden ya da anne veya babanın istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m. 183).
Velayet sahibinin yeniden evlenmesi tek başına velayeti kaldırmaz. Çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibi değiştirilebilir (TMK m. 349).
Kişisel ilişki kararına uymamak da değişiklik sebebidir. Velayet kendisine bırakılan anne ya da baba kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir ve bu sonuç kararda taraflara ihtar edilir (TMK m. 182, 324).
Velayetin değiştirilmesi için dava açmadan önce arabulucuya gitmek gerekmez. Dava şartı arabuluculuğu düzenleyen 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesindeki listede velayet yer almaz.
Velayet hangi hâllerde kaldırılır?
Velayet, çocuğu korumaya yönelik diğer önlemler sonuç vermezse ya da yetersiz kalacağı baştan anlaşılırsa kaldırılır (TMK m. 348). Kanun iki sebep sayar:
- Anne ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması ya da benzeri bir sebeple velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi.
- Anne ve babanın çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi ya da ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması.
Velayeti kaldırmadan önce hâkimin elinde daha hafif önlemler vardır. Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düşmüşse hâkim uygun koruma önlemlerini alır; çocuğun bedensel ve zihinsel gelişmesi tehlikedeyse onu bir aile yanına ya da bir kuruma yerleştirebilir (TMK m. 346, 347).
Velayet her iki ebeveynden de kaldırılırsa çocuğa vasi atanır. Velayeti kaldırılan anne ve babanın bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğü sürer (TMK m. 348, 350). Sebep ortadan kalkarsa hâkim velayeti geri verir (TMK m. 351).
Velayeti almayan ebeveynin hakları nelerdir?
Velayet kendisine verilmeyen anne ya da baba, çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m. 323). Mahkeme boşanma kararında bu ilişkiyi düzenler ve çocuğun sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararlarını esas alır (TMK m. 182).
Her iki ebeveyn de diğerinin çocukla ilişkisini zedelememekle yükümlüdür (TMK m. 324). Kişisel ilişki çocuğun huzurunu tehlikeye sokarsa, ebeveyn bu hakkı kötüye kullanırsa ya da çocukla ciddi olarak ilgilenmezse bu hak reddedilebilir veya geri alınabilir. Olağanüstü hâllerde büyükanne ve büyükbaba gibi hısımlara da kişisel ilişki hakkı tanınabilir (TMK m. 325).
Velayeti almayan ebeveyn çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır (TMK m. 182). Bu iştirak nafakasının süresini ve miktarını nafaka nedir yazımızda anlattık.
Kişisel ilişki ya da çocuk teslimi kararına uyulmazsa ne olur?
Bu kararları adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü yerine getirir (5395 sayılı Kanun m. 41/A); icra dairesi yolu 2021'de kaldırıldı. Hak sahibi müdürlüğe başvurur; müdürlük yükümlüye ulaşır, çocuğun belirlenen yere getirilmesini ister, getirilmezse teslim emri gönderir (m. 41/B, 41/C). Adalet Bakanlığı bu uygulamanın Konya Adliyesi'nde 13 Mart 2023'te başladığını duyurdu.
Teslim emrine aykırı davranana disiplin hapsi verilir. Kanuna göre süreler şöyledir (5395 sayılı Kanun m. 41/F):
- Çocuk teslimi emrine aykırılıkta üç aya kadar disiplin hapsi.
- Kişisel ilişki emrine aykırılıkta üç günden on güne kadar disiplin hapsi.
- Kişisel ilişki için kendisine teslim edilen çocuğu süre bitiminde geri getirmeyen hak sahibine üç aya kadar disiplin hapsi.
Disiplin hapsi için şikâyet bir ay içinde yapılmalıdır. Müdürlüğün işlemlerine karşı ise öğrenme ya da tebliğden itibaren bir hafta içinde aile mahkemesine şikâyet yolu açıktır (5395 sayılı Kanun m. 41/E).
Ailede şiddet varsa kişisel ilişki daha sıkı düzenlenebilir. 6284 sayılı Kanun'a göre hâkim, kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına ya da tümüyle kaldırılmasına karar verebilir ve aynı dosyada velayet hakkında da karar verme yetkisine sahiptir (6284 sayılı Kanun m. 5).
Velayet davası Konya'da nerede görülür?
Velayet dava ve işlerine aile mahkemesi bakar (4787 sayılı Kanun m. 4). Konya merkez ilçelerinde bu dosyalar Karatay'daki Konya Adliyesi'nde görülür; Konya Adliyesi'nin resmî sayfasında 1'inci ile 8'inci arasında sekiz aile mahkemesi listelenir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde aynı davalara asliye hukuk mahkemesi bakar.
Yetkili mahkeme, talebin ne zaman yapıldığına göre değişir:
- Boşanmayla birlikte verilen velayet kararında eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir (TMK m. 168).
- Velayetin değiştirilmesi, kaldırılması ya da geri verilmesi, kanunda çekişmesiz yargı işi olarak sayılır; talepte bulunanın ya da ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m. 382, 384).
- Kişisel ilişkiyle ilgili düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (TMK m. 326).
Velayet davaları basit yargılama usulüyle görülür (HMK m. 316). 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasındaki adli tatilde de görülmeye devam eder (HMK m. 102, 103). Boşanmanın diğer başlıkları için Konya boşanma avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Ofis, Konya'da boşanma ve velayet dosyalarını takip eder.
Adresimiz: Sahibiata, Furgan Dede Cd Aktuna Plaza A Blok No:85A/15, 42000 Meram/Konya
Sık sorulan sorular
Velayet ve vesayet farkı nedir?
Velayet, ergin olmayan çocuk üzerinde anne ve babanın kanundan doğan hak ve yükümlülüğüdür (TMK m. 335). Vesayet ise velayet altında bulunmayan küçük ya da kısıtlanan ergin için devletin atadığı vasinin görevidir (TMK m. 404, 405).
Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir (TMK m. 397). Velayetin her iki ebeveynden kaldırıldığı hâlde de çocuğa vasi atanır (TMK m. 348).
Baba hangi durumlarda çocuğun velayetini alır?
Kanun velayeti cinsiyete göre dağıtmaz; baba, velayetin kendisine bırakılması çocuğun yararına olduğunda velayeti alır (TMK m. 182). Hâkim bunu, anne ve babanın dinlenmesi, sosyal inceleme raporu ve çocuğun görüşüyle birlikte değerlendirir.
Velayeti annede olan bir çocuk için de aynı ölçüt geçerlidir. Annenin kişisel ilişki kararına uymaması, çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi ya da çocuğun gelişimini tehlikeye düşüren yeni olgular, velayetin babaya geçmesi için dava sebebidir (TMK m. 183, 324, 348).
Çocuk velayetinin yüzde kaçı anneye verilir?
Kanunda anneye ya da babaya yüzde ya da öncelik tanıyan bir hüküm yoktur. Her dosyada hâkim o çocuğun yararına bakar; başka dosyaların sonucu sizin dosyanızda bir ölçüt olmaz.
Velayet davası açacaksanız ya da size açılmış bir dava varsa, elinizdeki mahkeme kararları ve çocuğun okul belgeleriyle 0531 368 32 12'yi arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz.